مَلامت مردم باز وڑا بیت: کۆشے کنئے، مَلامت ئے؛ مالے بَرئے، ملامت ئے، دْرۆگے بندئے، مَلامت ئے؛ دور چه شمئے گۆشاں، زِنایے کنئے، مَلامت ئے. انگه کَمّے دێمترا برئوئے، چُشێں کارےءِ واهگے دارئے هم ملامت ئے، بلے زمانگےءَ سنگتانی دۆسترێں، چُست ءُ چالاکترێں سنگت وتی اُمرءِ شَشُمی دهکّءِ پدانکاں اۆشتاتگ، سجّهێں زندگیءَ چه اے کاراں هِچّ نکُته، یا کَم اَز کم ملامت کنۆک اے رنگێں کارےءِ بُهتامءَ نجننت، بلے انگه ملامَت اِنت. کُتگێں کارےءِ مَلامَتی‌ئےِ نێست، هما کارانی سرا مَلامَت اِنت که نکُتگ‌اَنت‌ئےِ. کُرتنءِ مُجرم نه‌اِنت، نکُرتن‌ئیگ اِنت.

مێتگءَ هر رۆ اسکولءَ مُشائره اَت، یا جلسه. مئے هاجی، که آ وهدی هاجی نه‌اَت، سرگرم اَت. شهراں، کالج ءُ یونیورسٹیءِ زمانگءَ هر رۆچ چرسی‌ئێں سیاسی سرکلاں بگر تاں گولی‌وارێں رهبرانی جُنز، درُستێں جُهداں برابر شامل اَت. مُدام سنجیده‌ترێں دیوانانی بهرے اَت. لیڈری سامانے نه‌اَت، بلے گۆں لیڈراں دپ کپۆکێں سنگتانی تها وشّێں دیوان ءُ مزنێں اِلمی، سیاسی، نزریاتی ءُ فلسفی بهساں گۆن اَت ءُ برے په بُرزتئواری ءُ برے دلءِ تها بهساں بهر زورگا اَت.

یک نێمگے، لۆگءِ مردمانی هئیال اَت که نوں نئوکری‌یے گیپت، وتی ءُ مئے دردے وارت، دگه نێمگےءِ اۆست اِش اَت که سیاسی امَلءِ سرگرمێں بَهرے بیت، ءُ دگه نێمگے لبزانکی همواباں اُمێد داشتگ‌اَت که لبزانک نبشته کنت، یا وانیت، یا چِست ءُ اێرے کنت، بلے سنگتءَ وتی سجّهێں ڈگری مان داشتنت که اے دژمنءِ سنَد شانے نه‌اِنت، داگے، ءُ بورّو ندارئے. تَتک، بِلکُل هما وهدا، هَما رَپتارءَ، هما رنگءَ که مُدام گُشتگ‌اَت‌ئےِ، وهدے لۆگءِ مردماں چه سیاستءَ یک‌کِرّیءِ دزبندیانی تها ءُ سیاسی سنگتاں اِهوَتێں دیواناں بے پهرێزیءِ سرا هبر دئیَگانی تها گُشت، ءُ اِشیءَ جواب گَردێنت که: ”من کُشَگ نباں، پرێشان مبێت،“ آرامءِ سرا گُشت‌ئےِ، بچکندےءِ همراهیءَ.

”چۆں کُشگ نبئے، کجا چێر بئے؟“ جُستِش کت.

”من تَچاں،“ گُشت‌ئےِ.

اے کَشّ ءُ چیلّانی زمانگ چۆ که کَمّے دراج اَت، لهتێں سال‌ئےِ جت ءُ چه یک دپءَ دو، چه دوءَ بیست ءُ دو، هما دابءَ که ڈائیلاگانی تها مُدام گُشت‌ئےِ که یک اِنکلابی‌یےءَ یکّے که پِر بیت، اے دو نَبنت، یازده بنت، دو یَکّ کَش ماں کَش، کَم کَمّءَ سنگتءِ نام اَلُّک بواں بوت، جاگهے په کَست، جاگهے په تَژن، ءُ هزار جاگهءَ وتسرا، متلب وتسرا وَ نه، بلے آهانی سرا دێمترا هبر کنێں. هالانکه چه پێدائشءَ بگر تاں لهتێں سالءَ پێسر الله بَکش اَت، تهنا الله بکش. لۆگءَ اَلدۆستِش هم گُشت. اے ناماں ابێد دگه یک نامے که تهنا، پێسری اُمرءِ هئیالی ءُ انّونێں وَٹسَپانی زمانگءَ رابتهءِ، ماشوک پَریءَ بَسته؛ اَلّی پُلّی.

چۆ که کتاب‌وانے اَت وتی مَنّءَ، پمێشکا مسله سیاسی بوتێں، لبزانکی، یا لۆگی، دپ‌ئےِ چۆ کَسابءِ کارچءَ اَت. شئیر ءُ آزمانکانی نازُرکی ءُ زێبائی ءُ اِزمءِ مئیدانءَ بگر تاں زندگیءِ کجام بَهرءَ چۆں آشۆب آرگ بوت کنت، الله بکش، اَلدۆستءِ لِلّکءَ که جانے کَشّت ءُ وتا وار ءُ گێگ کُت، دپ که نَرم نَرمءَ پراه شانان کُت، هچّ رکاوَٹ‌ئےِ نچارِت، ڈَکّ جنان اَت، پوره کَسابے گۆکی ونَگے وَنڈ جنَگا اِنت. باز جاگهاں وَ نامے پکار نه‌اَت، پمێشکا ما هرجاگه هُشکءَ نامے پِرئےِ نکنێں، بله سیاسی ءُ سماجی ءُ اِلمی ءُ فلسفی مئیداناں کماشءِ نامءَ مشهور اَت. شپ تا سُهب، سُهب تا بێگاه، بێگاه تا شپ نِشت ءُ گۆں همواباں انکلابی واب‌ئےِ دیست، بُلندێں آوازےءَ.

دَرانڈێهیءَ رند هم بنداتی زمانگاں انگه نام‌ئےِ کَماش اَت، بلے دێر نگوَست ءُ سیلیبریٹی لیوَل‌ئےِ جَهلا رئواں بوت. هالانکه هر رۆ سوشل میڈیا، که نوں سنگتانی مجسّمێں بلۆچستانءِ یکّێں وجود اَت، ءُ جلسه جلوساں سَرگرم اَت. لبَجگا اَت، تکریرءَ اَت. یو اینءَ اَت. شئیر نبشته کنگا اَت. شئیراں گُشندهانی دستءَ، یا آوازءَ جَنائێنَگا اَت، پدا همے شئیر، سئوت ءُ تکریرانی مشهور کنگءِ واستا دم په ساهت لائیوْ کنگا اَت، وتی رِلیوِنسءَ دارگا اَت، بلے زانَگا اَت که من تهنا وتی پَشلیءِ چێر دئیَگءِ جُهدءَ آں، آ هم وتی چَمّاں.

اے سپر هم زاهر اِنت وت دگه پانزده ءُ بیستے سال اِنت. نوں چه الدۆست، الله بَکش، اَلُّک ءُ کَماشءَ چۆنیا الله بَکش گلاسی بوت، اے اهمێں امَلءِ دگه سِنگِ میلّ وَ نێست، بلے ما اے چیزّءَ در گێتک کنێں که اے نۆکێں نامءِ، اے نۆکێں پَجّارءِ بُنزه چے بوتگ. بِزاں سنگت یک سوچّنے زوریت ءُ یک گۆش‌چۆنڈۆکے. سوچِنءَ گۆش‌چۆنڈۆکءِ نیاما نیام جِکّ دنت ءُ مان کَشّیت. نوں کَسانُکێں چَرسے زوریت ءُ همے سوچنءِ سرا پِر کنت ءُ چرسءِ سَرُکءَ رۆک کنت. رۆک که بیت، اِشیءَ کانچءِ گلاسےءِ تها اَنچۆ جَمک کنت که چَرسءِ رۆکێں سرُکّ جَهلا ببیت. دگه گلاسے اِشیءِ سرا چَپّی کنت. دوت تها بند اَنت. دوتّ که جمه بنت، آست آستا گلاساں شَم کنت، دپءَ، برے برے پۆنزءِ گْرانزءَ همے شَمءَ سَکّ دنت ءُ دوتاں انچۆ شونکیت که پوره ویکوم مشینے، ءُ نِشته ءُ چَنڈێنیت سرا. نوں اے کارءِ تها اینچو چیزّ مان؛ سوچِن، گۆش‌چۆنڈۆک، چَرس درُست گار اَنت ءُ نام دَر آورته گلاساں، ءُ کَماشءِ نام بوت الله بَکش گلاسی. پێسرا درُست گَلاهان اَتنت، نوں درُستانی کرّا مَلامت سابت بوّان اِنت.

زاهر اِنت مردم مَلامت بوّگءِ اهساسءِ واستا، یا هر رۆ وَزاهت دئیگءِ واستا وَ کَسءَ هال اهوال نکنت. کَم کَمّءَ چه هر جاگه، چه هرکَسءَ سِدان بوت. تهنا، هُداءِ پئیما یا اِبلیسءِ دابءَ. بلے تاں اے وهدا انگه جۆڑ اَت، سئے جاگهءَ مَلامت نه‌اَت؛ ماتءِ کرّا، پَریءِ کرّا، ءُ وتی کِرّا، بلے دێر نبوت ءُ مسلهے سرئَے کپت. یک رۆچے زانا چَرس‌ئےِ گێش کپتنت (ٹْراماڈۆل‌ئےِ وارتگ‌اَت گۆں یا نه، من وتی ایمانءَ دات نکناں) گپّ ءُ مجلسانی تها اناگهءَ جێڑت‌ئےِ که ماتءِ مسترێں واهگ بارێں چے اِنت؟ جُست‌ئےِ کت: ”ماتی!“

”جگرءِ بندء ماتی،“ ماتءَ جواب دات.

”تئی مسترێں واهگ چے اِنت؟“

”تئی زیارت.“

”مُلکءَ وَ آهگ نبیت، گڑا کجا؟“

”درێگتێں اِدا بوتێنئے، بلے اِدا نبیت. من ترا مَکّهءَ زیارت کتێں،“ ماتءَ دَرّائێنت.

چَرسءِ موڑ که جهلا شُت، دیست‌ئےِ که شَرّ نبوت. نوں ماتءَ هال نکُت هم نکنت، کت هم نکنت. دست ءُ پاد جنان جنان، مات‌ئےِ لۆٹائێنت بَهرینءَ، وت چدا شُت، ءُ دوئێں شُتنت مکّهءَ. سپرئےِ جت ءُ اَتک. وهد گوَزاں بوت. بنداتءَ وَ مات سَکّ گَل اَت، بلے مات که سهی بوت که هاجی پُلّ هچبر سرا په سُجوءَ نبارت، رۆچگاں نداریت، نوں ماتءَ ملامت کت. گْرێت‌ئےِ که: ”ترا پاکێں رَبّ ءُ دُرّێں بنیءِ بندگی دلءَ نه‌اَت، تئو هَجّے مکتێں. پێسری بێنُمازی ماپ بنت، بلے چه هَجّءَ رندءِ نُماز، رۆچگ هِچّ ماپ نبنت.“ بلے اے مَلامتیاں گۆں نامءَ نوں کار نێست‌اَت. نوں که هَجّءَ شته، هاجی اِنت، انچۆ که هرکَسءَ که بی ایم سیءَ داخله رسیت، نام‌ئےِ ڈاکٹر بیت. نوں هاجی الله بَکش اِنت، یا تهنا هاجی، بلے پَریءِ کرّا نام‌ئےِ انگه اَلّی پُلّی اِنت، بِلّ تُری نوں سَکّ کَمّ هال اهوال بیت، کِساس هر ماه یا چِلّ رۆچءِ سرا، دَه رۆچ اَنچێن کئیت که پێسری دو رۆچ ءُ گُڈّی دو رۆچءَ شَرّ هال بیت. آ دگه رۆچانی کَم تَرّانا هَلاس بوتنت، ابێدء گُڈ مارنِنگےءَ، آ هم مئے هاجی ساهبءِ جندءَ دستء وت کُت. اِدءِ مَلامتی رَندا، پێسرا دگه مردمے، هاجیءِ لۆگ، که سالانی جُهُدءَ رند جَن ءُ چُکّ‌ئےِ آورتگ‌اَنت.

نوں جَن وَ زاهر اِنت جَنێں چیزّے. دنیاءِ تها نامَلامتێں مَرد نێست، ءُ نامَلامتێں جَن نێست. اے مامله اے دگه رشتهانی سرا اِپلائی بیت. اِدا، جَنءِ کرّا مَرد ءُ مَردءِ کرّا جَن بائی ڈیفالٹ مَلامت اِنت، اگں ملامتی هبرے بیت. نوں هاجی وتی جَنءِ کرّا اے گپّءَ بلکێں ملامت نه‌اَت، که مُلکءَ وتی سجّهێں وهدئےِ پوتاریاں داته، پدا درمُلک بوته ءُ جَن مُلکءَ کپته، بلے بیستے سالءَ رند که جَن اَتکه، نوں هاجیءِ هِچّ امَل مردمءِ وڑا نه‌اِنت، اِدا ماپی نێست. هرکَس په وتی جَنءَ سُهر ءُ مال گیپت، الله بکش نِشتگ ءُ همێشاں بها کنان اِنت. هرکَس گۆں جَنءَ یورُپی مُلکاں تَرّ ءُ تاب کنت، الله بَکش ءُ جَن یورُپءَ اَنت، بلے هاجی گۆں کتابےءَ، ءُ گۆں چرسی چُنڈےءَ مۆنڈارۆ اِنت ءُ اێر اِنت. جَن سَدّک اَت که گۆں من هرچی که واده ءُ کئول ءُ کَرارئےِ کته، درُست درۆگ بوتگ‌اَنت، جُگاڑے، جُگاڑ جنَگا بوته. جَنءِ دلءِ تها، نام‌ئےِ جُگاڑ اَت، بلے زاهرءَ ”آ“ اَت یا ”واجَکار“ ءُ فارمَلی ”هاجی“.

نوں پَشت کپت پَری. پَریءِ همے دو دونّه چارێں رۆچاں، ءُ برے برے اِشانی نیامءِ پنچ ءُ شَشێں رۆچاں هال اهوال که بیت، اے داب اِنت: یک مئیسجے کئیت: ”اَلّی پُلّی!“ ءُ هاجی زانت که منا کِرّےءَ رئوگی اِنت. شَست سالگیءَ هم ورنائی دئوراں جنان اِنت، آنلائن. پانزده ءُ بیست منٹءِ ویڈیو ءُ برے آڈیو کالءَ رند هیسک ءُ همپانءَ کئیت، ءُ پدا دومی اَلّی پُلّیءِ ودارءَ بیت. بلے انسانے. اے دهێں رۆچانی اهمیت‌ئےِ وَه زانت، بلے وهدے هبرءِ جُهد بوت، ته زانت‌ئےِ که په اے دگه رۆچاں که کَسے نه کَسے دست کپیت، پَریءَ په اے، دو جُتکێں رۆچاں هم نَزّیک‌ترا کَسے رسیت، پمێشکا غنیمتے سمجِت‌ئےِ ءُ هِچّ‌ئےِ نگُشت. زانت‌ئےِ مَلامتی منی وتی اِنت. من وت ملامَت آں، که تا سَکّ دێرا جَلّتگاں. بلے اے رۆچاں هم نام‌ئےِ انگه هاجی مَلامت نه‌اَت.

یک سُهبےءَ پاد اَتک، جانے شُشت‌ئےِ، چاهے وارت‌ئےِ، چَرسے کَشّت‌ئےِ، ءُ رجسٹریشن آفسءَ فئون‌ئےِ کت، که من وتی نامءَ بدل کنگ لۆٹاں. ”ائولی نامءَ یا دومیءَ؟“ جُستِش کت.

”ائولی نامءَ هاجی کناں. نۆکێنے، دومیءَ مَلامت.“ پئیسله‌ئےِ کتگ‌اَت، بارێں چێا، که نامءَ هاجی مَلامت کناں. هرکَس که نامءَ گیپت، یا منا تئوار کنت، تچکا مَلامت گُشیت، آئیءِ هم وهد زئوال نبیت ءُ منی هم، وهدے که آخری جاگه چۆناها همێش اِنت. بلے چۆ نه‌اِنت تئو دلءَ بُگشے که بَزّگءَ دم بُرته، نوں دلپرۆش اِنت، دَرد اِنت، نه. چُشێں هِچ فیلنگ‌ئےِ بوّگا نه‌اِنت. تها گَل اِنت.

نامءِ بدل کنگءِ واستا رجسٹریشن آفسءَ فئون کنگا بگر تانکه کارڈءِ دست گِرگءِ رۆچءَ، که سئے هپتگ‌اَنت، اے رۆچ ءُ شپاں پادئےِ زمینءَ نه‌اَتنت. سجّهێں وَشّێں دَمان، که آ وهدی که سرا گوَستگ‌اَنت هِچ وَشّ نبوتگ‌اَنت، دێما تَرّان اَتنت. بلے گَل انگه دگه گپّےءَ اَت؛ زانَگا اَت که مسله کجا اِنت.

هاجیءَ چه کَسانیءَ بگر تاں جئوانی، تاں اے انّوگێں هالتءَ تهنا واب دیسته. ءُ گۆں همواباں، سیاسی ببنت، سماجی، لبزانکی، اِلمی، هۆرێں وابءِ گِندگ‌ئےِ وَشّ بوته. واب ءُ هئیال هۆر تَرّتگ‌اَنت. دوئێناں چۆ که نه هَدّ هست، نه شکل، چۆ آپءَ شَتۆر گِپتگ‌اَنت، هۆر کپتگ‌اَنت. نوں هیئال یا اِمێجینێشن مُدام پاسٹ ٹِنسءَ بیت، گوَستگێں زمانَگءَ، بلے هاجیءَ وتی هئیال فیوچَر ٹِنسءَ دیستگ‌اَنت. هالانکه هئیال یا اِمێجینێشن دلءِ تها بیت، بلے هاجیءَ اے واب ءُ اے هئیال بلُندێں آوازےءَ دیستگ‌اَنت. نوں اگں ترا هئیالے اَتکه که ”دَه سالءَ رندءِ زمانگ اِنت. مهلوک مئے همراه اِنت. ما درُستێں مردم مُنزّم کتگ‌اَنت. جلسهے بوت. مردم اَتکنت. من تکریرے کت…“ اے شَرّێں وابے، بلے اِزهاری زُبانءِ کارگال مازی اِنت. مئے هاجی بلُندێں آوازےءَ همے هئیالءَ کنت که: ”ماشما مردماں مُنزّم کنێں. جلسه کنێں. مردم کایَنت…“ نوں مردم وَ زاهر اِنت دلءَ گُشنت که اے کارانی کنگءِ کئول ءُ کَرارے. مسله نوں اِدا اِنت که بازێنےءِ بُهتام اِش اَت که مارا په زۆرے واب‌ئےِ پێش داشته، یا واب‌ئےِ گِندائێنته.

نوں هر کارءِ مردماں دیسته که اے هُشکءَ گپّ جنت ءُ امَلءِ وهدا گار بیت. وت سدّک اِنت که من گۆں همواباں واب دیسته، گناهے نکُته. پمێشکا نه آ مَلامت، نه من. پَشت کپت لَبز، گپّ، ءُ نام. زانت‌ئےِ که لبز، مانا ءُ پَجّارءِ لئیبے، چاگردءِ. هر لَبز یک بُکسے، کالبے. همے کالب ماناءِ شکل اِنت. نوں هاجی یک کالبے، الله یکّے، ءُ بَکش یکّے. بلے اے سئےئێں بُکس هۆر بنت ءُ مزنێں بُکچهے بنت. اے یکّ مانایے جۆڑ بنت، پجّارے بنت. همے بُکساں، کالباں راهت کنگ لۆٹگا اَت، په وتا ءُ په مردماں، په چاگردءَ. په هما چاگردءَ که هاجیءِ دلءَ بَژّناک اَت، وهشتناک اَت، وجود ءُ نشانیانی هسابءَ، ءُ مَلامتی نِزامءِ ٹُلّءَ هما مردم اَنت که وت تهنا وتی زندگیءَ په سِلّی گوازێنَگا نه‌اَنت، دگرانی زندگگی‌اِش هم رَهن زُرتگ‌اَنت ءُ سِلگتێں رنگےءَ جیوَگا اَنتِش. ءُ جێڑت‌ئےِ که اِشانی چمّاں مَلامتی، داگے نه‌اِنت، شانے. ءُ مارَگا اَت که بِگندئے چه کَسانیءَ چه هر چیزّءَ، چه دراهێں چاگردءَ زِدّ کنگ، مخالف نێمگا رئوَگ‌ئےِ وَشتر بوته، درُستانی چَمّاں ملامت بوّگ‌ئےِ وَشتر بوته که اِشانی چَمّاں سَلامت، یا نامَلامت بوّگءِ مانا اِش اِنت که مردم په وتا بَژّناک ببیت. ءُ باز وهدا رشتهانی تها همے چیزّءَ بێوار کته که اِدا من ملامت چێا بوّگا نه‌آں. پَشت کپتنت هما جاگه که جهانءَ اَنت، جهانءَ باتنت، بلے جهان نه‌اَنت، آهاں نه په منی یاد کنگا نامے پکار، نه په منی مارَگا، نه تئوار کنگا.

بَس نوں همے گَلءَ اَت که کارڈ که تئیار بیت، هر جاگه منی نام کَم کَمّءَ همے بیت: ”هاجی مَلامت“. هاجی مُرتگێں ماتءِ گُڈّی دیدارءِ نشانی اِنت ءُ مَلامت نام اِنت. بلے کارڈئےِ که دَست گِپت، نوں وهمےءَ کَپت، ائولی رندا. کارڈءِ سرا نام نبشته اَت: هاجی مَلامت بَکش. هرابێں کالبے هراب بدل بوتگ‌اَت.