بلوچی تب چے یے؟

6

من 2013 ءَ کسانیں نبشتانکے شنگ کتگہ کہ اگں ترا شعرے ساڑایگی انت بگش اے شعر بلوچی تب ءِ نمائندہیں شعرے ۔اگں آزمانکے گلایگی انت بگش اے کسہ ءِ تہا ’’کارستانی نفسیات چٹ بلوچی‘‘ انت۔ اگں شاعرے یا آزمانکارے وتی شعر یا کسہانی تہا بتلی زبان کارمرز مہ کنت بزان آ چہ دری زباناں اثرمند انت ءُ بلوچی لبزانک ءِ نمائندہ نہ انت۔ بلوچی نگدکاری چَمِدا بندات بیت ءُ چمدا کُٹّیت۔

مُردنی انت من نزاناں ہمے بلوچی تب چی یے۔ آ کجام چیز انت کہ تو آئی ءَ بلوچی تب گشئے؟ دنیگہ چُشیں نبشتہ یے ہم منی دیما نہ گوْستہ کہ بلوچی تب ءَ بہ گیشینیت۔

شاعرے بیت شر یا آزمانکار ءُ گِدارنویسے شَر، آ تہنا وتی تب ءِ نمائندگی ءَ کت کنت۔ راجے ءِ اجتمائی تب یکے نہ بیت۔ بلوچانی تہا دُز ہم مان ءُ سرمچار ہم، مشکتی ہم مان ءُ کراچی ءِ نندوک ہم، وانندہ ہم ءُ مالدار ہم۔ اے درست ناں یکیں وڑا جیڑنت ناں یکیں تب ءِ واہند انت۔

منی ہیال ءَ ہمیشی ءَ کہ ما بلوچی تب گشیں آ بلوچی کوہنیں بتلانی یا چہ عہدی شاعری ءَ چہر ءُ شبینانی کاربندگ انت۔ اے بنیاد پرستی یے۔ وتی گوْست ءَ یلہ نہ دیگ ءِ نادراہی یے۔ بلوچی تب نہ انت۔

وہداں گیشتر بلوچ یک وڑیں ہنداں نشتگ انت، یک وڑیں کار اش کتہ چو کہ مالداری یا کِشت ءُ کِشار، آہانی یکّ وڑیں جیڑہ بوتگ انت، یکیں ازباب اش کار بستگ انت، یکّیں وڑا ہبر اِش کتہ۔ وتی دؤر ءُ وتی چاگرد ءِ ہساب ءَ آہاں کسہ جوڑ کتہ، بتل اڈ داتہ، شعر پر بستہ، شعرانی تہا چہر ءُ شُبین ہم آیاں ہما عہد ءِ ہساب ءَ جوڑ داتگ انت۔

پمیشکا آیاں اجتمائی تبے بوتگ۔ اہدی شاعری ءِ درشانداب یک رنگ ءَ بوتگ۔ چہ مُلائی دور ءَ پیش شعرانی لبز ءُ درشانداب گیشتر یک بوتگ۔

بلے مرچی چوش نہ انت۔ مرچی یکے شَپُکی کنت، یکے امارات ءِ باگے ءَ کار ءَ انت، یکے شہرے ءَ سوداگری کنگا انت۔ کار ءُ کسب باز انت۔ موبائل فون، ٹیلی ویژن ءُ انٹرنیٹ ءَ دری دنیا نزّیک کتہ۔ ہر مردم ءِ وتی جیڑہ انت چیا کہ زند ءِ گوازینگ ءُ دنیا ءَ چارگ ءِ در باز انت۔ پمیشکا مرچیگیں دور ءَ بلوچ ءِ اجتمائی تب پدنہ بودیں دانکے۔

مرچیگیں باز رنگیں زند ءَ، نویسکار یک قومے ءِ نمائندگی ءَ کت نہ کنت۔ نویسکار اگں سک زور بہ جنت تہنا وتی نمائندگی ءَ کت کنت۔ ہما دمان ءَ نویسکار چے جیڑگا انت ءُ چوں جیڑگا انت، آ تہنا ہما چیز ءَ نبشتہ کت کنت۔ ہروکی مُراکامی جاپان ءِ شرتریں ناول نویس زانگ بیت۔ بلے آئی ءِ کساس درستیں کارست امریکی فلم چارنت ءُ امریکی سوت گوش دارنت۔ نوں تو گشئے کہ جاپانی مُراکامی ءَ پہ وتیگی مہ کننت چیا کہ آ چہ امریکہ ءَ اثرمند انت؟

باریں پنچ سد سال پیسر جِنک ءِ لنٹانی توسیپ ءَ شاعرے ءَ دُرجیں دپ ءِ شُبین کار بستگ۔ روچ ء مرچی شاعراں دُرجیں دپ گون انت۔ دُرج چی یے؟ مرچیگیں دور ءِ چینچو مردم ءَ دُرج چم ء وت دیستہ۔ د ُرج درپے کہ دپ ئےِ کسان انت۔ وہداں مردماں ہورتیں چیزانی ایرکنگ ءِ واستا کارمرز کتہ۔ پمیشکا شاعراں جنک ءِ کسانیں دپ ءِ توسیپ ءَ دُرجیں دپ ءِ شُبین زرتگ۔

بلے مرچی اگں شعرے ءِ تہا درجیں دپ بئیت تہ وانوک ءِ ذہن ءَ ہما امیج ءَ آٰؤرت نہ کنت کہ وہدی مرمانیگ ءَ آؤرتگ ئےِ چیا کہ اے اہد ءَ درج گیشتر مردماں نہ دیستہ۔ اگں تئی چہر ءُ شبین وانوک ءِ ذہن ءَ پوٹو میارنت بزاں بے مانا انت۔

شاعری ءَ بِل، عام زندگی ءِ زبان ءَ بچار۔ پلانی ءَ گاڑی لٹ کشّان کُت۔ بزاں آئی ءَ گاڑی تیز تاتک۔ وہداں مردمانی اولاک اپس، اُشتر ءُ ہر بوتگ انت۔ آہانی تاچینگ ءِ واستا مردماں لَٹ داتگ انت۔ بلے گاڑی ءَ کس لٹ نہ جنت۔

اگں زبان ءَ اے وڑا بہ دارئے نوک نہ بیت۔ نوکیں دور ءِ لوٹاں پیلو نہ کنت ءُ پَشت کپیت۔ انگریزی ءَ اگں تو وتی گپ ءَ بتلانی زور ءَ کنگ بہ لوٹئے، عیبے ۔ جورج اورول ءَ شست سال پیسر کوہنیں چہر ءُ شبین ءِ کارمرزی ءَ را کلاگ بستگ ، بلے بلوچی ءَ اگں تو یک تاکدیمی نبشتانکے ءَ سئے ءُ چار بتل یا مثل میارئے تو بزاں ’’بلوچی تب‘‘ ءِ نویسکارے نہ ئے۔ باریں چینچو سال پیسر، یک مردے ءَ وتی مارشتانی درنگازی ءِ واستا گپے کتگ، آ گپ اے دگہ مردماں دوست بوتگ ءُ بتلے جوڑ بوتگ۔ نوں ما ہمے بتل ءِ لّٹک داشتگ کہ تاں تو ء ساجد وتی نبشتانک ءِ تہا ہمے بتل ءَ میارئے تو بلوچے نہ ئے۔

بتل زیادہیں کارمرز بوگ ءَ رند وتی مانا ءِ توان ءَ یلہ دنت۔ وانوک ءَ آ ہمینکس رند ءَ ونتگ کہ پدا آئی ءِ وانگ ءَ آئی ءِ ذہن زور نہ جنت پہ مانا ءِ پہمگ ءَ۔ آ پوٹو نہ گندیت۔ دومی گپ ایش انت کہ چو کہ ہر مردم دگہ رنگے ءَ جیڑیت پمیشکا الم نہ انت کہ ہمے بتل کہ دو سد سال ساری مردے ءَ ٹاہینتگ من ء ساجد ءِ ہیالانی ہم درنگازی ءَ کت بہ کنت۔

نبشتہ کار ءَ وتی گپ ءِ کنگا وتی درشانداب وت ٹہینگ لوٹیت۔ پریشی ءَ آئی ءَ کمے جیڑگی، کمے تکانسری کشّگی انت، بلے ہما گپ ءَ کہ وانوک ءَ سَر کنگ لوٹیت وشتام ءُ پُر توان تِر بیت۔  کوْہنیں بتل ءُ چہر ءُ شبینانی درپ ءِ تہا آئی ءِ گپ گاجیل بیت۔

گڈا بلوچی تب؟

منا ہمے ساختیات ءُ پس ء ساختیات بہہ اگل ءَ نہ کپتگ انت۔ بلے ساختیات ءِ پہمگ چو گران نہ انت۔ تو حجّام ءِ دُکان ءَ نشتگئے پہ ریش ءِ ساہگ ءَ۔ حجّام تئی گُبّاں لتاریت، لُنٹاں دست جنت۔ اگں تو دَرزی ءِ دُکان ءَ بہ بئے ءُ درزی تئی گبّاں بہ گیپت تو کُشگ ءِ پاد کائے۔ پرچہ؟ دکّان دگر انت۔ پُشدر دگر انت۔ ساختیات ءِ بُنی اُرز ایش انت کہ اہم تریں چیز پشدر انت۔

بلوچی دگہ زبانے ءُ اردو ءُ پارسی ءُ انگریزی دگر۔ منا بازار ءَ روگی نہ انت۔ اے لبز بلوچی زبان ءِ تب ءِ ہساب ءَ رد ءُ بند داتگ انت۔ ادا تب بُنرہبند بزاں گرامر انت۔ انت بازار منا روگی نہ ءَ۔ لبز یکین انت۔ بلے مانا نہ دینت۔ چیا کہ بلوچی ءِ تب ءَ رد ءُ بند نہ داتگ انت۔ لبزانچیں پشدرے ءَ ایر کتگ انت کہ بلوچی ءِ تب ءَ نہ کپیت۔ باز مردم گشیت کہ من بازار ءَ چہ اتکگاں اردو جَت اِنت؛ میں بازار سے آیا ہوں۔ آہانی دل ءَ من چہ بازار ءَ اتکگاں زگریں بلوچی تب ءَ انت۔

بلے ساختیات ءُ بنرہبند ءِ ہساب ءَ لبزانی ہر ہما رد ءُ بند کہ مانا دنت آ زبان ءِ تب ءِ بگیر نہ انت۔ اگں من چہ بازار ءَ اتکگاں ءُ من بازار ءَ چہ اتکگاں یکیں مانا ءَ دیگا انت، دوئیں جملہ بلوچی زبان ءِ تب ءِ ہساب ءَ انت۔ اگں تو ہمے گپ ءَ بگرئے بدارئے کہ منی پیرک ءَ وَ چو گُشتہ پمیشکا راستیں بلوچی ہما انت تئی زبان ہجبر دیمرئی نہ کنت۔

شرّیں نبشتہ کار زبان ءِ ساختیاتی تب ءِ ہساب ءَ نوکیں لبزانی نوکیں رد ءُ بند ءِ ہمرائی ءَ نوکیں چہر ءُ شُبین ٹاہینیت۔ بندات ءَ وانوک گُشنت کہ مانا نہ دینت۔ عطا شاد ءِ سرا ہمے گپ بوتگ، مرچاں منیر ءِ شاعری ءَ مردم بے مانا گشنت۔ بلے مرچی عطا شاد ءِ شاعری ءِ بارہ ءَ کس نہ گُشیت کہ بلوچی تب ءَ نہ انت یا بے مانا انت۔ چیا کہ مردماں آئی ءِ نوک جوڑداتگیں درشانداب پہمتگ۔ ہمے وڑا باندا منیر ءِ شاعری ہم بے مانا نہ بیت۔

وہدے عطا ءَ سِکالکیت ءُ شوہازیت ءِ وڑیں کارگال کارمرز کت، مردماں گُشت بلوچی تب ءَ نہ اَنت۔ آہانی دل ءَ ذگریں بلوچی تب ءِ ہساب ءَ سکالک کنت یا شوہاز کنت بہ بیت۔ بلے بلوچی بُنرہبند ءِ ہساب ءَ سکلاکیت یا شوہازیت ءِ گُنجائش بوتگ۔ کاریت، ماریت، چاریت۔ بلوچی بُنرہبند ء، تہا سیمی یک کسی کارگال ءِ ہلاسی ءِ اے پیمیں گنجائش عطا ءَ کار بستگ ءُ زبان ءِ درشان نوکتر ءُ شاہگان تِر کتگ۔