Home / Balochi / کسّهے په چُکّاں: زئیتکئے دومی کسّه

کسّهے په چُکّاں: زئیتکئے دومی کسّه

بیت مردے، بیت جنے. مردا و جنا بیت دو چُک: جنکّ و بچکّے. جِنکّئے نام بیت زئیتک. اشانی مات مُرت و پتا دگه جنینے گپت. چه دومی جنینا هم جِنکّے بوتی.

پِتا، زئیتک چه آ دگه چُکّان دوستر بوت. جاگهیا شُت، زئیتکی همراه کُت،کارے بوتی، زئیتکی تئوار پِر کُت، زرّے بوتی، زئیتکئے دات. بازارئے مردماں هم زئیتک دوست ات. چُک که رُست و مزن بوتنت هر کس په زئیتکا سانگئے لوٹگا آتک و په دومی جنکّا کسّا هبَر نیاورت.

ماتوا زهر آتک. ماتوا زهر آتک که منی جنکّ کسّا دوست نبیت. پت و بازارئے مردم په زئیتکا دلاپ انت. پمیشکا ماتوا شئور کُت که زئیتک کُشگی انت. یک روچے وتی جِنکّی لوٹاینت و گوشتی: “من ترا و زئیتکا همراه کناں که برئوئے چه کَنڈا آپ بیارئے. شما بروئے آپا، وهدے اودا رسئے، تئو زئیتکا بُگوَش: ‘منی مُٹّاں بدار من آپ وراں’. تئو که آپ ورئے و هلاس کنئے رندا آییئے باریگ کئیت. آ که آپ ورگا بیت مُٹّانی یله دئے، بِلّی کپیت کنڈا و مریت. زئیتک مِریت و پِتئے دوستیگیں چُک تئو بئے”.

دویں گهار همراه بوتنت و شتنت کنڈئے سرا. گهارا گوشت: ”بیا منی مُٹّاں بدار من آپ وراں، پدا من تئی مُٹّاں داراں تئو آپ بوَر”. زئیتک هما دلسَپا. گهارئے مُٹّی داشتنت تاں آییا سیرا آپ وارت و لاپی ٹوپا بوت. پدا زئیتکئے باریگ آتک. زئیتک که په آپ ورگا بُکّو بوت، گهارا مُٹّ یله کتنت. زئیتک کَنڈا کپت و مُرت.

گهارا پُشت مان دات و لوگا آتک. پِتا جست کت: “زئیتک کُج اِنت”؟ گوشیت: “زئیتک گار اِنت.” گوشیت: “چُتئو گار اِنت؟” گوشیت: “ما شُتییں آپا، کنڈئے سرا آپ وارت، من شتاں که مِسّے کنان و کایاں. هما مِسّئے رئوگا زئیتک گار اِنت”.

پِت و براتا سجّهییں دیار پیش پیش کتنت، زئیتکا دست ندات. هر جاگها دزموشِش کت، هر پجّاروکیں مردم، سیاد و وارِسِ جُستِش کت، بله زئیتک در نکپت.

پِت چه چُکّئے گماں دِلترک بوت و مُرت. پشت کَپت برات. براتا دگه سهارَهے نیست ات که بشتیں، همدا ماتوئے کرّا بوت، ماتوئے پَسی چارینتنت و چُنڈُکے نَگنی گپت و وارت.

زئیتک بزان همے کنڈئے توکا رُست و درچکے بوت. درچکا شاه جَت.

یک روچے برات پَسان چارینان چارینان بِرَس کنڈئے سرا. پَسان همے درچک وارت. وارت و وارت تهنا بُنڈے پَشت گیتک. همے بُنڈ کدِ کلمے بوت. براتا که بُنڈ دیست، گوَشتی: “اے بُنڈ اَجَب اِنت په کلمیا“. براتا بُنڈ بُرّت و تراشت و شر کُت و کلمئے وڑا ٹُنگ و سامان پِر کُت و برابر کُت. وهدے کلم که برابر بوت، براتا دپا کت. انچو که کَلما جنَگا بوت، کلما گوَشت:

 بجن زئیتک، بجن زئیتک

بجن کهبه زنیں زئیتک

منا بُرت و نَلا دئور دات

من رُستاں، کلم بیتاں

منی سرشاه بُزاں وارتگ

منی بُنشاه کلم بیتگ

منی بُنشاه کلم بیتگ

و منی لالُلئے دپا بیتگ

براتا هر رندا که کلم دپا کت، کلما انچو گوِشت. برات هشک و هیران ات که زئیتک چه کجا کلمئے تها آتکگ. براتا جست کت، بله کلما هچ نگوشت. هر رندا که دپئے کت په جنگا، کلمئے هبر یکّین ات. برات همے وڑا کلما جنان بوت و لوگا آتک. لوگا که رسِت، ماتوا  کلمئے هبر اِشکُتنت. گوشیت: “پُکّو! اے زئیتک اِنت کلمئے توکا!”.

دُزّئے دل وه جنت. ماتوئے دلا ٹُپّ و ٹاپے مان ات که زئیتک منی رازا پاشک مَکنت. همے تُرسا شپا واب نَکپت. سهب که بوت برات په چاهئے ورگا  چُلّئے سرا آتک.  کلمی همدا ایر کت، چاهی وارت و پاد آیگئے وهدا چه کلما بیهال بوت.

براتا پس زرت و شت کوها پسانی چارینگا. بزاں نیمروچا که ماتو په کنوَرا چُلّئے سرا آتک، دیستی کلَم همدا ایر انت. اشیا تماشاهے کت.کلمی آسئے تها دئور دات و وهدے کلم سُتک و پُر بوت، آییا پُر زرتنت و ڈُوپَگئے سرا ریتکنت.

براتا پس چارینتنت و مگربا آتک لوگا، دیستی کلم گار انت. گوشیت: “من وتی کلم سهبی  ادا ایر کتگ، تئو ندیتگ؟”. ماتوا گوشت: ”من ندیتگ“. برات گوشت: “من ادا چُلّئے سرا ایر کُتگ ات”. گوشیت: “بلکیں چُکّیا دستا کُتگ و برتگ بله من تئی کلم ندیتگ”. برات چُلّا پیشکانڈیت، سجّهین لوگا دو لوگ کنت، بله کلما نَگندیت.

آ یکیم بیت.

روچ و ماه گوازان بنت، یک روچے ایر دنت هئورے. هئور که گواریت، ڈوپّگئے سرئے پُر رُدنت و  کوٹّگے بنت.

کئیت میّاهے. میّاه لوگئے دپا هئیر کشّان انت بله پِنڈگ نزوریت. ماتوا گوَشت: “میّاه، تئو چے لوٹئے”؟ گوشیت: “آ ڈوپَّگئے سرا کوٹّگے رُستگ، من هما کوٹّگا لوٹاں”. گوشیت: “اے کوٹّگ وه وَترودے، اشیا ما نَوَریں. ترا که دوست بیت بزوری. په مئیگی، تئو دیری سِستین و بُشُتینئے”.

میّاها کوٹّگ سست، کوٹَّگی کت لَچا و لچی لڈّت هرا. انچو که رهادگ بوت، کوٹّگا تئوار پِر کت.گوشیت: “میّاه، تئو منا په بهایا بَرگائے، بله کسے که ترا جُست کَنت که کوٹّگئے کیمت چینچُک اِنت، تئو بُگش کوٹّگ وتا وت کیمتَ کنت“. میّاه چه کوٹّگئے هبراں به و بکّڑ بوت. آییا چارِت کوٹّگ که هبرا اِنت گُڑا کوٹّگئے هبرا بِگر.

میّاه هرجاگها ترّان و کوکّار دئیان بوت: “بیائے بهایی کوٹّگے، بیائے وشّیں کوٹّگے”. یکّیا جست کت: “کوٹّگئے کیمت چینچک انت”؟ گوشیت: “کوٹّگ وتا وت کیمت کنت”. مردا کندگے جت و چه کوٹّگا جُستی کت: “کوٹّگ، وتا کیمت کن“. کوٹّگا  هما دمانا درّاینت: ” منی میدئے ٹالے یک لَک و ده هزار اِنت، چُنکی لنکُکے یک لک و بیست هزار”. مردئے سرا تئوار کت. گوشیت: “اے مانجایں کوٹّگ گوں ما پُجّگ نَبیت. مارا لکّی گُنجائش نیست”.

میّاه پدا شهر و بازاراں ترّان  و کوکاّر دئیان بوت: “بیائے بهایی کوٹّگے ، بیائے وشّیں کوٹّگے”. همے وڑا، دگه بازارے رست. اودا مردمیا جُست کت: “کوٹّگئے کیمت؟”. گوشیت: “کوٹّگ وتا وت کیمت کنت”. اے مردا هم کندگے جت و چه کوٹّگا جستی کت: “وتا کیمت کن، هبرزانت!”. کوٹّگا گوشت: “منی میدئے ٹالے یک لک و ده هزار و چُنکی لنککے یک لک و بیست هزار”. اے مردئے هم هوش شت. گوشیت: “ما اے کوٹّگا زُرت نَکنیں. مئے مُلکئے سیٹ و کهدا و مزنین مردم سلئیمان انت. آ اے کوٹّگا بزوریت دگه هبرے، بله دگه کس اے کیمتا پُجِّت نکنت. تئو انگه برو کهدا سلئیمانئے کرّا”.

میّاه همے سوجئے پدا گِران بوت و  شُت کهدا سلئیمانئے لوگئے دپا. گوشیت “بیائے بهایی کوٹّگے، بیائے وشّیں کوٹّگے“. کهدا سلئیمانا گوشت: ”کوٹّگئے کیمت چینچُک انت”؟ گوشیت: ”کوٹّگ وتا وت کیمیت کَنت”. کهدا سلئیمانا هم کندگی جت و گوں کوٹّگا گوَشت: “او هبر زانتیں کوٹّگ، وتا کیمت کن باریں“. گوشیت: “منی میدئے ٹالے یک لَک و ده هزار، چُنکی لنککے یک لک و بیست هزار”.

کهدا سلیمان ازگار و مُگیمّے ات، په آییا دو لک و سی هزار مزنیں زرّے نه ات. آییا زرّ داتنت و  هبرزانتیں کوٹّگ زرت. میّاها وتی زرّ کیسّگا جتنت و هما راها که آتکگ ات، چه هما راها شت.

کهدا سلئیمانا تیزدپیں کارچے  آورت و دستی بُرت په کوٹّگئےکپ کنگا. بله چِد و پیسر که کارچا بجنت، کوٹّگا کوکّار کُت: “ادا مجن، ادا منی دل انت”. کهدا سلئیمانا کوٹّگئے دیم ترّینت و پدا کارچی بُرت په جنگا، پدا کوٹّگا پِریات کُت: “ادا مجن، ادا منی چمّ اَنت”. کهدا سلئیمانا کوٹّگئے دیم ترّیناں کُت و یک جاگهے که رسِت کوٹّگا گوَشت: “اے ٹُکّر هالیگ انت. همدا کارچا بجن”.

کهدا سلئیمانا که کارچ جت و کوٹّگ کپّ کُت، چارده سالی جنکّے چه کوٹّگا در آتک. گوشیت: “تئو کئے ائے”؟ گوشیت: “منی نام انت هدیجه”. زئیتکا وتی اسلی ناما نگوشت.

کهدا سلئیمانا گون جنکّا سور کت و وتی لوگا کتی.  دومی روچا کهدا سلئیمانا جانے شُشت، سرے رست و چادر بڈّا کت و سر گپت په شکارا. گوشیت: “من شپا بےوهد کایاں”. گوشیت: “بےوهد مئیا که منا تُرسیت”. گوشیت: “مترس. اے دروازگ  چو پچ نبیت”. گوشیت: “چتئور”؟ گوشیت: “دروازگ من گوندو داتگ. چه من ابید دروازگا کس پچ کت نکنت”.

کهدا سلئیمانا دروازگئے سوال و جواب زئیتکا گوَشتنت و دیم په شکارا شت. شپا بے وهدا آتک، دروازگئے دپا اوشتات و په وشگُٹّی گوشتی:

دَپُں پچ کن

بانُک پچ کن

منی بانک، هدیجه

هدیجه، گُنبدئے بانُک

زیتکا چه بانئے تها جواب دات:

دَپُں پچ کن

بانک پچ کن

منی واجه، سلئیمان

سلئیمان، لکّانی واجه

نوں لوگئے دروازگ پچ بوت و کهدا سلئیمان تها پترت.

بزاں یک روچے شومّیں مزار و روباه و تولگ لوگئے پشتا اوشتنت و گوشدارنت. اے وتا ماں وتا شئور کننت که وهدے کهدا سلئیمان رئوت شکارا، اے دروازگا پچ کننت و جنکا ورنت.

یک روچے که کهدا سلئیمانا پشت مان دات و شُت شکارا، مزار و روباه و تولگ آتکنت و دروازگئے دپا میلانک بوتنت. تولگا گوشت: “روبا، تئو وتا بلاهیں داناے کنئے، بیا دروازگا پچ کن”. روباها گون وتی زنڈیں گُٹّا شاکارگے جت و گوشت:

دَپُں پچ کن

بانک پچ کن

منی بانک، هدیجه

هدیجه، گنبدئے بانُک

زئیتکا زانت که کهدا سلیمانئے آواز نه انت، پمشکا جوابی ندات و دروازگ پچ نبوت. روباها گوَشت: “گوں من پچی نکنت. منی آواز وه دگه وڑیں آوازے. تولگ، تئو همّت کن.” تولگئے گُٹ وه چه روباهئے گُٹّا زنڈتر ات. بڈّول بڈولا گوشتی:

دَپُں پچ کن

بانک پچ کن

منی بانک، هدیجه

هدیجه، گنبدئے بانُک

زئیتکا پدا زانت که کهدا سلئیمانئے آواز نه انت. نوں مزارئے باریگ آتک. مزارا کهدا سلیمانئے تَرز یات کُتگ ات، آییا کهدا سلئیمانئے وڑا  وشگُٹّیا گوشت:

دَپُں پچ کن

بانُک پچ کن

منی بانک، هدیجه

 هدیجه، گُنبدئے بانُک

زئیتکا وتی گوش رپتنتت. گوشیت: “اے پکّا کهدا سلئیمان انت”. جوابی دات:

دَپُں پچ کن

بانک پچ کن

منی واجه، سلئیمان

سلئیمان، لکّانی واجه

 دروازگ پچ بوت و شَگال لوگا پُترنت. اشاں زئیتک انچو وارت که هونی ترمپے بُنا نکپت.

کسّه باز اِنت، بله من همینچکُکا گوں بوتگاں.

نوٹ: اے بلوچی کسّهے که من مردمانی دپا اشکتگ و وتی هسابا نبشته کتگ.

About Sajid Hussain

mm
Sajid Hussain is a journalist and writer. He is the Editor of Balochistan Times. He has previously worked for The News International, Daily Times and contributed for the Reuters news agency. He receives emails at [email protected] and tweets @sajidbaluch.

Check Also

Ali Haider: the trolley boy gets to join his missing father

The once-famous 11-year-old boy carrying a single-wheel trolley during the historic Long March to find …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *