کراچی تربتءِ راهءَ که رئوَگا بئے، جاگه جاگھے تئی چمّ انچێں وشّ ءُ دلکَشێں کُدرتی ندارگاں کپنت، که کۆھانانی سِھرا گار بئے، جاگه جاگھے انچێں بیمناکێں پێچ ءُ تاب که گاڑی که تاب کنت، سما بیت اے تابءَ آ دێم پیرێں بلُکے گۆں جاتوئی دنتاناں اۆشتاتگ ءُ تئی سرا کندگا اِنت. کۆهانی بالاد وتی اُمرءِ گواهیءَ وت دئیَنت، زانَگ بیت کدیمی کۆه اَنت، بازێں جھانگیرێں آشۆبے دیستگاِش. جاگه جاگھے دریاءِ چمرێپێں ندارگ اَنت، دریاءِ سربُرا آسمان، انچێں شاهگانییے تئی دلءَ جهانءَ هِچ هلاسی نێست. مساپر دریا ءُ کۆھانی اے هملسونێں سِهرءِ تها انچۆ مَلار بیت که بێهال بیت من سپرےءَ آں، آ هم مرگ رۆدێنۆکێں شَهدگّءَ، سرکارءِ داتگێں ”هائیوے“ءَ.
کراچی تربت ءُ کراچی کوئٹهءِ رۆڈ که سرکارءَ ’بلۆچستانءَرا دێمرئوی دئیگ‘ءِ نامءِ سرا جۆڑ کتگاَنت، ھُشکێں ژیمب ءُ گَر اَنت، جاگه جاگھے کۆه بُرّگ ءُ راه کنگ بوتگاَنت. اے راه پێسرا گژدولێں کَچّا اَتنت ءُ منزلءَ سر بوگا پد هپتگ ھپتگےءَ مردمءِ ژندی ءُ پُشتءِ درد نشُت، گاڑیءِ گڑنگ گڑانگءِ تئوار چه گۆشاں در نئیاتک. بلے آ وهدی سالانی سرا اینچو مردماِش نکُشت. اے نۆکێں رۆڈاں هر رۆچ بچار وئیلے بوتگ ءُ نازاکێں سَر بێران بوتگاَنت. اے زمانگءَ که دُنیاءِ تها دانائی ساچَگ بوّگا اِنت (آرٹیفیشل اینٹیلیجنس)، مارا انگه رۆڈے په نامءَ نێست.
اے رۆڈ که سرکارءَ مارا داتگاَنت، کزدن همے پئیم جۆڑ کنگ بوتگاَنت. یک چار گامی سیاهُکێں لکیرے، زۆر بجنت پْراهیءَ دو گاڑیءِ پُرّ اِنت. همے لکیرُک نێم اِنت. نێمے رئوگءِ، نێمے آهگءِ. ھمے یکێں نێملئینءَ کنٹینر، ٹئینکر، ٹِکٹر، ٹْرک، دهویلر، کۆچ، کسانێں گاڑی، ھرگاڑی، مۆٹرسئیکل درُستاں گْوزگی اِنت.
پدا وهد وهدءِ سرا اِشانی ”مُرمّت“ کنگ بیت ءُ بلۆچستانءِ شهدَگّ اَپگرێڈ کنگ بنت. ٹێکه لَگّیت. دنیا جهانءِ زَر خرچ کنگ بنت. چار بالٹی ڈامبرئےِ سرا رێچنت که ما رۆڈ پَکّا کتگاَنت. پدا ھئورُکے کئیت، ڈامبراں شۆدیت ءُ رۆڈءِ ڈَلاں انچۆ ڈَنّءَ کنت گُشئے سالی گُژنگےءِ پھلونک اَنت. انچێں کَنڈ جۆڑ بیت که کَسانێں گاڑی چۆ بۆلءَ چِدا سِٹّیت ءُ اۆدا کپیت. اگاں گاڑیءِ ڈرێور په کَترهےءَ هم نادلگۆش بوت، بزاں مرگءَ وتی دست ھِنی کتنت.
چشێں مزنێں راهاں ٹریفکءِ مُهکمێں رهبندے داریت، انچۆ که پنجابءَ اِنت. اۆدءِ مۆٹروے یک گاڑییےءِ پُرّ نهاِنت، اۆدءِ باریءَ زاننت که چۆں کنگ ببیت که مهلوک سهولت ببیت. پنجابءَ رئوئے ترا باوَر نکنت که پاکستان اِنت، پورا ڈَنّی مُلکے. سرکارءَ مزانتێں شَرّێں کار چۆں کننت، وَ پنجابءِ باریءَ هم نَزانتگاَتئےِ. اۆدا راه شَرّ اَنت، نزام شَرّ اِنت. اۆدا رۆڈانی وئیلاں اینچو مردم بێران نبیت (شَرّێں گپّے)، بلے مئے رۆڈاں ھر رۆچ وئیلے بیت. کھۆلانی کھۆل مرنت. لھتێں رۆچءَ مهلوک کوکار ءُ واهی کنت، کَمّے کُهت ءُ ارمان بیت، ءُپدا مردم بێهال بنت، ءُ زندگ مانَگءِ هاترا ھمرۆچی دزگٹیاں گلائێش بنت، داں پدا اناگتێں مزنێں وئیلے بیت ءُ مردم پدا جاه جننت. ءُ پدا دلیَکیمّ بنت ءُ اێرمۆش بنت.
اے وئیلانی سئوب ھرکسی کِرّا دگرے: یکے گشیت ڈرێور واب کپتگ، دگرے گشیت نِشه بوتگ، دگرے گشیت ادا جِنّے ھست، وتا کُهپاچنے کنت ءُ گاڑیانی دێما دئور کنت پمێشکا ڈرێور بےکابو بنت. همینچو دپ، همینچو گپ. بلے مُلکءِ زمهداراں مۆرے گۆشءَ نئوارت، هِچّ سهی نهاَنت. هالانکه اے رۆڈاں شَرّ کت کننت. بلے اے دراهێں پروجیکٹ زۆرگیرءِ دست ءُ دێمیانی لاپ اَنت. ءُ مهلوک مرگءِ دپءَ اِنت. ھمے زوتاں بلۆچستانءِ سروزیر سرفراز بُگٹیءَ جار جت که سرکار اێئر اِمبۆلنس دنت، ته بازێں یلهدلےءِ دپءَ آلکۆ بُرّت. اے بزّگاں نزانت که اے سهولت په ھمکءَ نهاِنت. اێئر امبۆلِنس وابی وشکندے، په مهلوکءَ پێناڈۆلے اۆں نێست، اگاں ھست، گڑا دو نمبرے.
پدا مُلکے وار ببیت ءُ مردم اے هالءَ ببنت، انگه گپّے. مئے مُلک دئولتءَ پُرّ اِنت. مئے مڈّیانی سرا وتی شھر ءُ مێتگاِش آباد ءُ ملگزار کتگاَنت، وتی زندگیاِش آسودگ کتگ. انگه ما که جُست کنێں که چۆ چێا بوّگا اِنت؟ جئواب مئے کُشگ اِنت، که شما وتَندْرۆھی کنگا اێت، دھشتگرد اێت. ما رۆچ په رۆچ وارتِر ءُ بزگتر بوّان اێں ءُ آ رۆچ په رۆچ سێرتر ءُ آبادتر بوان اَنت. مارا دێمرئویءِ نامءِ سرا هم هما چیزّاں هما پئیما دئیَنت که ما گێشءَ گێش بمِرێن ءُ اے زمین آهانی ببیت، گۆں دئولتاں.
چۆ که تئی زمین سێر اِنت ءُ هاکِمءَ کبزه کتگ، زمین زۆرگِپت اِنت. زۆرگیرءِ کار زۆراکی اِنت ءُ زۆراکیانی مکسد اِش اِنت که ترا هر پئیما ءُ چه هر نێمگا مرَگءِ دپءَ بدنت. زۆراکیءِ سرجمێں نزامے جۆڑئےِ کتگ. انچێں نزامے که تَک ءُ پهناتئےِ باز اَنت، هر رنگێں زۆراکی کنت؛ دودمانی زۆراکی، نپسیاتی زۆراکی، مالی زۆراکی، تالیم ءُ سِهَتءِ نزامءَرا نَمِر ءُ نَزند کنگءِ زۆراکی، ترا چه تئی زبان ءُ ربێدگاں دور ءُ درامد کنگءِ زۆراکی… مَرگءِ انچێں سئوَب سازیت که ترا سما هم نبیت که اے مَرگ همے زۆرگیرءَ آورتگ، تئو گُشئے بَهت ءُ نسیب اِنت یا مئے وتی نزۆری ءُ لاپرواهی، بلے چُش نهاِنت. بُنسئوَب ریاستءِ سیاسی نِزام ءُ هَکجنیانی دْرِچ اَنت. تئی سرا انچێں نئوبت کاریت که ھر رنگءَ بمرئے. ترا شیرکنێں زھر وارێنیت. زهر کم کمءَ تئی جانءِ رگ ءُ بنداں اێر کپان بنت. مَکّارے. ترا مُسلمانێں برات کنت ءُ پدا ترا مزھبءِ نامءِ سرا گُلام کنت. دستءَ تئی کۆپگءِ سرا اێر کنت ءُ گۆں مھرے ترا ھلوَه وارێنیت، ءُ تئو نمارئے هم که اے ھلوَھاں زھر مان.
ترا هر نێمگا گۆں جێڑھاں انچۆ مان گیشێنیت که تئو گێشء وت نبئے ءُ پرائیءَ نکپئے، بَس وتی زند ءُ جندءِ گر ءُ دارءَ سر ءُ لێنڈ بئے. همے نابرابری، زُلم ءُ جبرءِ نزامءَرا ناروےءِ دانِشوَر جۆھَن گالتونگءَ مُنَزّمێں زۆراکی (structural violence)ءِ نام داتگ. گالتونگ جهانءَ اَمنءِ جُهدکارے بوتگ. آئیءَ اَمنءِ کِسم که گیشّێنتگاَنت، آهانی تها گُشیت که دنیاءَ مُسبت یا اِنساپێں اَمنءِ دێما مسترێں رکاوٹ همے اِسٹْرَکچرل وائلنس اِنت که هاکم زێردستێں مردمءَ بے کارچءَ هلار کنت. انچۆ کُشیت که هِچ کُشۆکێں سِلاه کارمرز نکنت. زۆراکیءِ انچێں سرجمێں نزامے ٹهێنیت که هر چیزّ، هر ادارهءِ منزل ءُ مکسد مَرگءِ آرگ اِنت. مالی سورتءَ کُشیت، سیاسی سورتءَ کُشیت، جانسلامتیءِ کرَپٹێں نزامءِ سرا کُشیت، چه دراهێں بنیادی هَکّاں زبھر کنت ءُ کُشیت. رۆڈانی اے وئیل که مئے مردماں کُشگا اَنت، هادسه نهاَنت، ریاستی نِزامءِ هَتیار اَنت.
وئیل هما اِنت که برے برے، اناگتءَ، بے گَت ءُ گُمانءَ بیت. مردم که نێمشَلۆنگێں رۆڈ، نێمبُندگێں کار ءُ نَکلی درمانانی سئوَبءَ مِرنت، گڑا اے وئیل ءُ هادسه گُشگ نبنت، اے دینّاںداسی مردمانی کُشگ اِنت، مُنزّمێں زۆراکیءِ آسر اَنت.
گپ سد ءُ بُن یک: دانکه ما زۆرگیرءِ پندلاں نمارێن ءُ اے مَرگاں وتی بَهت ءُ نسیب سرپد بێں، دانکه ما ریاستی مُلازمێں سیاستداناں (پارلیمانپرستاں) وتی سرۆک ءُ دردءِ درمان سرپد بێں، تاں هما وھدا مئے هر پُشت ءُ هر مردم ھمے پئیما مرگءِ آماچ بوان بیت، ءُ زۆرگیرءِ دلءِ واھگ پورا بوّان بنت. په زۆرگیرءَ زندءِ راه پچتِر بوان بنت ءُ په ما مرگءِ راه گێشتر بوان بنت.
Azgar Zahir is a fiction writer from Kech, Balochistan, currently based in the United Arab Emirates. He has authored six books and is the founder of the UAE-based literary organization Sáchessht Adabi Chágerd.
