اے جنگی منافهخۆریءِ جاوراں آسودگترێں، وشترێن ءُ فائدهمندترێں کار اِهوالکاری اِنت. تؤ بێرۆزگار ئے یا سرکاری نؤکرے ئے، ھچ کنگا نهئے یا ھرچی کنگا ئے، سَهافییے آرامءِ سرا بوت کنئے. مرائت، فنڈ، تالُکات… چے چے نێست!
بلکێں کَسے گُشیت اهوالکاری گْرانێں کارے، بلے کجام کار گْران نهاِنت؟ آ کجام کار اِنت که اۆدا مردمءِ زمیر هم زِندگ بمانیت ءُ کار هم گْران مبیت؟ نبشته کنگ آسان اِنت؟ وانَگ ءُ وانێنگ؟ جێڑگ ءُ جُست کنگ؟ بلۆچے، یا انسانے بوّگ؟ درُست گْران اَنت، بلے من وتی اهوالکاریءِ اے سپر جت ءُ نوں من اے کارءَ یله دئیَگا آں.
کَس وتی واھگاں په وشّێں دلے گُٹگیر نکنت، بلے مردم وتا تسلّا دنت که ھؤ، اگاں تئی کار نهاِنت ءُ تؤئےِ نکنگا ئے وَ شر، بلے اگاں تئی کار اِنت ءُ گۆں تؤ نبوّگا اِنت، گُڑا هُشکێں ڈرامه چێا کنئے؟ زندگیءِ جندءَ ریٹائرمنٹ ھست، اھوالکاریءَ اۆں ببیت.
اے لھتێں سالءِ کار، تجربه ءُ سپر کتابے بنت ءُ کاینت. اے واستا نه که من مزنێں زھمے جَتگ، اے واستا که یکے وَ بلۆچیءَ اے پِڑءَ لھتێں نبشته گێش بیت، دومی، که آیۆکێں ورنا منی نابودیاں بگِندنت ءُ وتی کاراں شرتر کُت بکننت.
ریٹائرڈ جرنَلسٹےءِ بستارءَ منا اے گپّءِ وشی بوّگا اِنت که من بِلّ تُری کمو وھدءِ واستا اهوالکاری کُت، نێمبُندگ کُت، تُرس ءُ لَرز اَتاں، بلے همینچُکءَ که من کُت، دلءِ تبءَ کُت. همایانی سرا که اێراد گپت، په دل گپت. ھما جُست که کنگی اَتنت، مۆہ که رست، بے ریا ءُ روءَ کُتنت.
اے سپرءِ بازێں یاتے داں مرگءَ منی ھمراہ اِنت. باز برءَ گْرانێں ساهت اَتکگاَنت ءُ رپتگاَنت؛ فرمائشی ھالانی شنگ نکنگا سنگت ناراز بوتگاَنت، سیاسی نابودیانی سرا گپ کنگا سیاد ءُ وارساں وتی رو تَهار کُتگ، دریائی سھدارانی سرا گپ کنگا ڈیزل مافیاءَ یکپارگی اُرش کُتگ ءُ ٹْرۆل کُتگ؛ فرشتھانی وَ گپ نبیت که آیانی کار ھمێش اِنت، بلے یک دردے داں دێرا ھمراہ بوتگ: بێگواه کنگ بوتگێں مردمانی کھۆلانی انٹریو کنگ، یا آیانی رؤانکاں رئوگ. ستَر جُھد بکنئے که من وَ اھوالکارے آں، منا بَس انٹریو شنگ کنگی اِنت، بَس وتی کار کنگی اِنت، بلے نبیت.
گَٹّی ڈۆرءَ کسانێں ورنایے آوار جنَگ بوتگاَت. آئیءِ ناکۆءَ منا فؤن کت که: ”ما نوں دم بُرتگ، میر ءُ واجَکارانی داتگێں رۆچ کُٹتگاَنت، بلے مئے گونڈۆ انگت نئیاتکگ. ما لۆٹێں تؤ تامُرے شنگ بکنئے“. په من مزنێں چکاسے مدام ھمے بوتگ که من ھالے شنگ کُت وَ کناں، بلے من کجام بستارءَ اِشاں ریکارڈ بکناں؟ من نه سوشل ایکٹیوِسٹے آں، نه سیاستدانے.
من پسّؤ دات که ورناءِ مات یا گوھارےءَ بگُش، بلّے تامُرے جۆڑ کنت، من ھمائیءَ شنگ کناں (مردێن بێچارگ تُرسنت). گُشیت ماتئےِ گپ جَنگ نزانت. نوں چۆن کنئے؟ ”گُڑا من وت کایاں. ھر جُستے که کناں، آ بس ھمایانی پسّؤاں بدنت“. گُشیت شرّ. من شُتاں. کۆٹییےءَ آئیءِ مات، بلُک ءُ ماتءِ برات نِشتگاَنت. من وتی بویا کالر مائکءِ وائر تچک کُت ءُ مُبائلءَ جَت ءُ بچکے سۆج دات که انچۆ من ترا اشارہ دئیاں، کئیمرہءِ سُھرێں بٹنءَ بجن.
”جی ماتی! تئی نام کئے اِنت؟ تؤ چے کنگا ئے ءُ تئی کئے گار اِنت؟“ ماتیءِ ارس گُلگُل اَنت، تؤار پرُشگا اِنت، نُک ھُشک اِنت. گپّاں گیشّێنت کنگا نهاِنت. په من، منی اے جُست جُستے نبوت. من گُشئے ماتءِ آزگێں رێش واد پِر رێتکنت.
”من جنۆزامے آں. منی یکێں دانگ اے زالماں بُرت. مرچی پُرێں ماھے اِنت، نزاناں کُجا اِنت؟ من بۆد کناں، پدا مِراں که بارێں منی پُل زندگ اِنت یا… منی دپ کۆھےءَ سَکّ بات…“ ماتی ھیسکارگا اِنت ءُ کَشا، چه دریگءَ سرُک دئیۆکێں جنێانی پریاتاں آزمان سرا زُرتگ. لۆگءَ پورا آسے رۆک اِنت. بێوَسی اِنت. ءُ من؟ پورا ارسانی سؤداگِرے آں. من ھمے گرێوگ، همے ارس ءُ همے پِریاتاں بھا کناں. منا لائیک، کَمِنٹ ءُ شێئر رسیت. دومی نێمگا منا تُرسگا اِنت هم، که اے وڑێں تامُرانی شنگ کنگا من چه وتی سنگت ءُ سرکلءَ سِدان ءُ تھنا بوّان آں. دگه نێمگے چُکبَرانی تُرس. من که هۆش کت ته گونڈۆءِ ناکۆءَ، که منی کَشا نِشتگاَت، وتی چادر شهاورتگ که من هم وتی اَرس ءُ لِمپاں پَهک بکناں.
چُشێں کسّه ءُ تامُرانی ریکارڈ کنگ نوں گۆن اَنت. برے کماشے ھیسکارگا اِنت، برے گوھارے ءُ برے ماتے. جاوید اِشاں ریکارڈ کنگا اِنت. بلے تؤرناک اَنت ھما ساھت که اۆدا نزانئے که دێمءِ مردم راست گُشگا اِنت یا درۆگ بندگا اِنت. باز براں مࢨسج کئیت که ”مئے مردمے آوار جَنگ بوتگ، ما پریس کانفرنس ءُ ویڈیو دئیگ نزانێں، تؤ بیا مارا انٹریو بکن“. بلے مردمانی جُست ءُ پدءَ که در کپئے، گِندئے آ وت دگه کارےءَ گۆن اَنت، ءُ وتی سوشل میڈیاءَ هم چُشێں ھالے نداتگِش که مئے مردمے برَگ بوتگ.
باز برءَ چۆ بوتگ که کھۆلاں وتی چُکانی بێگواهیءِ ھال وَ داتگ، تامُر ھم ریکارڈ کُتگ ءُ شنگ کُتگ، بلے پدا چُکانی آجۆئیءَ پد چَٹ ھامۆش بوتگاَنت. یک رندے وٹساپءَ تؤاربندے آتک، زالبولے اَت. گُشی ماهےءَ بُرز اِنت مئے برات بێگواہ اِنت. ما دُرس گپتگاَنت، آیاں گُشتگ ھچ مگُشێت، لھتێں رۆچءِ تھا شُمئے مردم یله کنگ بیت. بلے نوں آ هم ھچ کنگا نهاَنت. من گُشت گُڑا پریس کلبءَ برئوێت، پریس کانفرنسے بکنێت. گُشی مارا اۆدا نئیلنت. اے گپءَ منا گێشتر شکّی کُت که اگاں واجکار پریس کانفرنسءَ نئیشت کننت، گُڑا منی بستار چے اِنت که من برئواں ءُ انٹریو بکناں؟
لھتێں رۆچءَ پد، پدا ھالِش کُت که ما پِلاں رۆچءَ جاوید کمپلیکس داں جیونیءِ شھیدانی چارراہءَ رؤانکے کشێں. رؤانکءِ رۆچءَ من شُتاں. پانزدہ بیست زالبول گۆں زھگاں اۆشتوک اِنت. رؤانک نۆکی بندات بوّگی اَت ءُ سْیَهکانچێں سَرپ گاڑییے گۆں گاٹ ءُ پَرێٹاں زالبولانی نیاما شُت. جنکےءَ منا تؤارا کت که: ”اے گُشیت رؤانکءَ مکشّێت، سئے رۆچءِ تھا شُمئے مردم کئیت.“ من جُست کت که ”اے واجکار کئے اِنت زانا؟ گُشی: ”مئے ناکۆزاتکے، میر … اشاں دێر اِنت گُشگا اَنت، بلے مئے برات انگت یله نبوتگ.“
چُشێں جاوراں من آن ءُ منی مُبائل، سیلفیاسٹیک ءُ مۆٹر سئیکل. نه منا پُشتے، نه اھوالکاری اِدارهے. پدا اے کھۆل، که گارێں چُکّ هم همێشانی اِنت ءُ برۆک ھم اشانی وتی اَنت.
چُشێں باز وئیل ءُ واکیات ھست که اۆدا من بێگواه کتگێں مردمانی ھاترا در اتکگاں، یا در آیَگ لۆٹِتگ، بلے من وتا گار کُتگ. من مارِتگ من تھنا آں.
لھتێں وھد اِنت که منا وتسرا بازێں کیمتی مشؤرہ رسگا اِنت. چِد ءُ پێسر بُهتام اَتنت که تؤ دێمءِ پارٹیءِ مردم ئے. زاھری گپے تؤ کَسےءِ پلّهمرزیءَ که کنگا نهئے، آئیءِ گَل ءُ کارانی سرا تنکید کنگا ئے، آ وَ گُشیت. ءُ په ما، اھوالکاراں اے شگانے نهاِنت که کَسے بگُشیت تؤ دێمءِ پارٹیءِ مردم ئے، شِگانی گپّ اے بیت که کَسے بگُشیت ”اے مئے مردم اِنت“.
بُهتاماں رَند شَکّ اَتنت. دیواناں گُشگ بوت که واجکار آ دگراں دمانءَ بیھار دئینت، جاویدءَ کَس ھچ نکنت، ھر وھدا بچار نبشته کنگا اِنت، گُشگا اِنتِش. یک رندے پریس کلبءِ باسکےءَ ھم منا جُست کُت: ”جاوید، تؤ اشاں ٹُکّئے، اے ترا ھچ نگُشنت؟ مارا اِشاں زلیل کُتگ.“ واجهءِ جند سرکاری مُلازمے، ءُ مزنێں چئینلےءِ گوادرءِ نمائنده اِنت، ءُ پریس کلبءِ باسکے، ءُ 23 مارچ ءُ چاردہ اگستءِ رێلیاں درُستاں دێما اِنت، ءُ پدا شھرءِ ”هردلعزیزانی“ کاسهچٹّے ءُ انگه منا جُستا اِنت که ”ترا ھچ نکننت؟“
من دلءَ گُشت ترا وَ زلیلتِر کناتنت. تؤ اے اھوالکاری پِڑ رُزوا کُتگ. تؤ چاگردی، انسانی دُرسێں اخلاکیات پادمال کُتگاَنت. منا پرچا تنگ بکننت؟ باز براں منا اے گپّ پمێشکا نتؤرتگ که اگاں یک مردمے په دلپھکی گۆں لێکهےءَ بندۆک اِنت ءُ په آئیءَ زروری اِنت که وتا چه من دور بداریت، گُڑا وتا دور بداریت. اگاں من انگت په زۆر نزّیکیءِ کۆشش کُت، گُڑا منی سرا آئیءِ شَک کنگ بَجا اِنت، پرچا که ساہ دۆستێں چیزّے ءُ چه ساہءَ گێش لێکه.
یک رندے منی کسترێں برات گُشیت که ما سپرےءَ بوتگێں، تئی تامُرے یکےءِ دێما گْوستگ. منا پجّائےِ نئیاورتگ، گُشتگئےِ: ”اے بلے سرکارءِ مردم اِنت.“ نوں سرکارءِ مردمے بیت یا سرمچارانی، اگاں چه من دور دارگ آئیءِ کارےءَ کئیت، وتی اِنانءَ بگیپت، وشێں گپّے.
یک اێوکێں سپرے پریس کلب اَت. مُپتی سئیل ءُ سوادے اَت. ما کالام دێم په کمراٹءَ رئوگا اَتێں. بزاں، مئے ھمراهے مࢨدہءِ نادراهے. راہءَ سارتیءَ جت، بلڈپرێشرءَ گپت. مردءَ ڈرێوَر (پٹھان) چت ءُ دێما کت، زا ءُ بَدءَ لَگّت. ما مرد مئیاری کت. گُڑا منی سرا زھر گِپت که ”من گُشتگ تؤ سرمچارے ئے، بلے تؤ ھاک سرمچارے نهئے.“ شَرّ بوت مَردءَ وت سابت کت که من سرمچارے نئیاں، وگن نه منی گپّ کَسءَ باور نکتگاَت. ءُ یکّ وهدے اَتک که پریسکلبءِ گروپے گُشگا اَت که ”فشریزءِ مُلازماں مئے اۆٹ دُزّتگاَنت ءُ پریس کلبءِ اۆٹاں داندلیاِش کُتگ.“
نوں، یک کیمتی مشئورهے منا اے رسَگا اِنت که: ”جاوید جان، وتی ھئیالءَ بدار.“ اشانی تھا لھتێں وَ په راستی منی دۆزواہ اِنت. آ که چۆ گُشنت، من زاناں که منی گَمِش پِر اِنت، بلے وهدے شپُکے، سِلّے، نشه بھا کنۆکے منا اے سۆجءَ دنت، من ھئیران باں که ردێں کار تؤ کنگا ئے. اگاں ترا مرچی ”دارے مان“ تؤ زی بلکێں رؤانکاں چه دُرساں پێسر بوتگئے ءُ پنجاپیانی دکان سۆتکگاَنت. من چے کُتگ که منا وتسرا تُرسێنئے؟
یک رندے مئے پجارۆکے چُکبَراں بُرتگاَت. باز رۆچءَ داشتگاَتِش. انچۆ که یلهاِش دات، مئے دلءَ اَت که رئوێں واجهءِ چارگا، بلے منی دگه پجارۆکےءَ گُشت، ما شُتگێں، گُشتگئےِ ”جاویدءَ بگُش، وتا سَمبال که اشانی دستءَ کَس مکپات. جاوید نگبھت ھچ نچاریت.“
اے ھال منا رست. ما پێسرا سھی اَتێں که واجه مردمءِ شپُکّیءِ کێسءَ گرگ بوتگ. ءُ اے مَرد هم منا مشئوره دئیَگا اِنت که وتا سمبال؟
منی مزنێں واھگے بوتگ که من په پی ایچ ڈیءَ یا جرنلزمءِ فێلۆشپےءَ ڈنّءَ، امریکه ءُ یورپءَ برئواں. چینءَ وَ سفارشی اسکالرشپ مُچ اِنت، بلے گۆں وتسرێں سۆجاں که ”جاوید تؤ ڈنّءَ برئو، اۆدا تؤ شرتر کار کُت کنئے“ منی دل چه وانَگا شُت. مرچاں من پی ایچ ڈیءِ واب اۆں نگِنداں، ءُ اے مشؤرہ دئیۆکانی تها گێشتر وڑے نه وڑےءَ دو نمبرێں کارےءَ بندۆک اَنت، ءُ گۆں واجکاراں نزّیک اَنت. من جێڑاں ڈنءَ که شمارا رئوگی اِنت، شمارا تَچگی اِنت که شما مشکوک اێت. من پرچا؟ چۆ هم نهانت که اے دُرسێں سۆج دئیۆکانی دامن پۆلنگ اِنت، بلے پاک اۆں نهاَنت. اے سۆجاں گِنداں، جێڑاں که بوت کنت اے مردم چیزےءَ سھی اَنت یا پرمایگ بوتگاَنت که منا بتُرسێننت، بلے اے گپ که ”تؤ ڈنّءَ برؤ“ منا مرچاں سک تؤریت.
منا باز براں اے ھئیال اَتکگ که من گۆں وتی کاراں وتی کَش ءُ کرّءِ مردماں چه وت دلچِلّ کنگا آں. لھتێں رۆچ پێسر ھمے جُست منا چندن ساچءَ اۆں کُت که تؤ درسێں مردماں ناراز کنگا نهئے؟ برے برے که ما لبزانکی، چاگردی ءُ سیاسی دیوانےءَ رئوێں، سنگت جُست کننت که پلاں مردم که انّوں گۆں تؤ دُچار کپت ءُ ڈرامائی کندگے جتئےِ، دلءَ تئی سرا سک زھر اِنت. بگندئے زھر ببنت، بلے پدا جێڑاں که آ هم ھمے چاگردءِ بھر اَنت، ھمدا رُستگاَنت. ھمے جاورانی جتگێن اَنت. بلکێں وتی وھدا چه من هم مسترێں، شرّێں بانداتےءِ واھگدار بوتگاَنت. مرچی رۆزگار، زر، گرانٹ ءُ دگه مجبوریانی سئوبءَ لاچار اَنت، بلے بلکێں بێچارگ منی نبشتانک ءُ ریکارڈ کُتگێں تامُرانی تها وتا بگندنت ءُ گَل ببنت که کسّے وَ ھست که چۆ جێڑگا اِنت، کَسے وَ هست که چۆ گُشگا اِنت. برے برے چۆ ھم جێڑاں که اے مردم که مرچی په سرکارءَ کارءَ اَنت، اے اۆں دلءِ تها اَجالت بوت کننت که ما چۆنێں گپچلےءَ کپتگێں. اے وَ ھما اَنت که مااِش زانێں. بارێں دگه کئے کئے اِنت که دێما پارسا ءُ ڈڈێں بلۆچ اَنت، آ وَ گنتر پشل ببنت. من پئیگمبرے نئیاں که منا په یک کارےءَ چه بُرزا دێم دئیگ بوتگ. گۆں من که اهوالکاری نبوّگا اِنت، گُڑا نبیت. پێسرا من جرنلسٹے بوتگاں، نوں ریٹائرڈ جرنلسٹے آں.
Javed Baloch is a journalist from Gwadar, Balochistan. He can be reached at @Javed_MB_Baloch
